Litouwen en Vilnius

De relatie tussen Litouwen en Polen is heel belangrijk geweest voor de geschiedenis van Europa in de late middeleeuwen. Toen Polen zich door een huwelijk van een Poolse prinses (Jadwiga) met een Litouwse prins (Jagiello) als het ware fuseerde met Litouwen ontstond er een land met een nieuw elan waar ik mezelf een mooi romantisch beeld van heb gevormd: een zachtaardige en kunstminnende prinses met een vechtersbaas als prins wisten ze de Duitse Orde uit het land te verjagen en de wereld te veranderen. Polen groeide dankzij hen toen uit tot het belangrijkste land van Europa.

Toen in de 18e eeuw de vernieuwende ‘adelsdemocratie’ was vastgelopen in een bureaucratisch monster waarvoor we nu nog steeds de term ‘Poolse landdag’ gebruiken, ging het met het land de verkeerde kant op. Polen (het Pools-Litouwse Gemenebest) werd de speelbal van de machthebbers eromheen (Pruisen, Oostenrijk en Rusland) met als belangrijkste de van oorsprong Duitse tsarina Catharina de Grote. Dit leidde tot drie delingen (1772, 1793, 1795), waardoor het land uiteindelijk volledig van de kaart verdween. De vergelijking met de positie van de Baltische Staten in het huidige Europa ligt voor de hand…

De hoofdstad Vilnius ontstond toen een voorvader van die Litouwse vechtersbaas Jagiello in de 10e eeuw, na een droom tijdens de jacht, een stad stichtte bij de rivieren Vilia en Neris. Ter herinnering aan deze grootvorst Gediminas is de Gediminastoren tot op de dag van vandaag te bezoeken. Die toren ligt aan de rand van de mooie, relaxte en gezellige oude binnenstad. Die oude binnenstad was natuurlijk ommuurd en in de enig nog overgebleven stadspoort hangt een prachtig icoon van de maagd Maria, waaraan wonderbaarlijke krachten worden toegedicht. Nog altijd trekken pelgrims naar dit icoon. Zelfs de Poolse Paus Johannes Paulus II kwam hier langs om te bidden.

In de binnenstad staat ook een van de oudste en meest vooraanstaande universiteiten van Centraal en Oost-Europa. Wetenschap en het studentenleven bepalen in een belangrijke mate de sfeer van de stad. Bijzonder is dat in 1990 een oude stadswijk aan de overkant van het riviertje zich onafhankelijk heeft verklaard en de republiek Uzupis heeft uitgeroepen, met een eigen munteenheid, verkiezingen en carnaval. De eerste daad van de inwoners van Uzupis was het bouwen van een monument voor Frank Zappa, die de stad en deze republiek overigens nooit heeft bezocht.

Door Vilnius te dwalen, te mijmeren over de bijzondere geschiedenis van de Litouwers, misschien op een terrasje in Uzupis te luisteren naar de muziek van Frank Zappa en na te denken over wat dit deel van Europa in de 20e eeuw is overkomen geeft u de mogelijkheid die geschiedenis door uw eigen hoofd en lijf te voelen stromen om misschien daarmee een beter perspectief te krijgen op de mogelijke toekomst van deze prachtige, gekoesterde en vaak mishandelde stad.