Nederland en het ontstaan van Göteborg

In de vroege 17e eeuw stond de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden wereldwijd bekend om de expertise in watermanagement en stedenbouw. Koning Gustaaf had een strategische haven nodig die niet direct door de Denen kon worden geblokkeerd, maar de drassige grond aan de monding van de Göta- älv was wel een uitdaging. Hiervoor zocht hij kennis bij de Nederlanders. Namen als Jonas Cabiljau en Willem Usselincx hebben hierin een belangrijke rol gespeeld.

Ingenieurs en bouwmeesters uit de Lage Landen werden ingehuurd om de stad te ontwerpen. Ze legden de kenmerkende grachten aan om het moerasland droog te leggen en bouwden de versterkingen die de stad moesten beschermen. De invloed ging echter verder dan alleen de stenen en het water: in de eerste jaren was Nederlands de officiële taal in de gemeenteraad. Van de eerste achttien raadsleden waren er dertien Nederlands. Daarnaast werd de stad een knooppunt voor handel, sterk beïnvloed door de structuren van de VOC. Ook de rechtspraak werd beïnvloed, tot ver in de 17e eeuw werd er in Göteborg rechtgesproken volgens een systeem dat sterk leunde op Hollandse tradities.

Vandaag de dag ziet u de erfenis nog steeds in herenhuizen die doen denken aan de Amsterdamse grachtengordel. Hoewel Göteborg door de eeuwen heen is veranderd, zijn er nog steeds een aantal plekken waar de Hollandse wortels van de stad letterlijk in de grond zitten. Mooie voorbeelden zijn te vinden aan de Stora Hamnkanalen (De Grote Havenkanaal), het hart van het Nederlandse ontwerp. Terwijl de meeste grachten in de 19e eeuw zijn gedempt, is de Stora Hamnkanalen bewaard gebleven. Het werd tussen 1620 en 1622 aangelegd onder Nederlands toezicht. De stenen kades en de structuur van de omringende blokken weerspiegelen de 17e-eeuwse Hollandse stedenbouw.

Daarnaast is het Kronhuset een van de oudste gebouwen van de stad (gebouwd tussen 1643 en 1654). Het is opgetrokken in een Hollandse baksteenstijl. Voor de onderste verdiepingen werden de bakstenen speciaal uit Nederland geïmporteerd. Het gebouw heeft een unieke constructie zonder steunpilaren in de grote zaal, een innovatieve techniek die destijds door de Nederlandse ingenieurs werd geïntroduceerd. Ook de Christinae Kyrka (De Duitse Kerk) is een mooi voorbeeld. Hoewel de naam ‘Duits’ is, was dit de plek waar de eerste Nederlandse kolonisten samenkwamen. De kerk is vernoemd naar koningin Christina, maar de gemeenschap bestond in de beginjaren grotendeels uit Duitse en Nederlandse kooplieden. Het ligt symbolisch aan de gracht in de wijk Nordstaden.

Het huidige centrale plein, Gustaf Adolfs Torg, was vroeger het Stora Torget. Hier stonden de huizen van de machtigste Nederlandse families van de stad. Vandaag de dag vindt u hier het standbeeld van de koning die de stad stichtte, maar de indeling van het plein en de omliggende gebouwen (zoals het stadhuis) volgen nog steeds het oorspronkelijke Nederlandse ontwerp. De stad was ooit omringd door een zigzag-vormige muur, ontworpen door Nederlandse vestingbouwers. Bij Esperantoplatsen kunt u nog een restant zien van het bastion Carolus Rex XI. Het is een herinnering aan de tijd dat de stad een onneembare vesting in een moeras was, dankzij de Nederlandse waterbouwkunde. Het is ook mogelijk een tochtje met de Paddan-boten te maken. Deze rondvaartbootjes varen door de oude grachten en onder de lage bruggen door, precies zoals u dat in oude Nederlandse steden zou doen.